Wie zich verdiept in kruiden rond de overgang, komt al snel dezelfde namen tegen. Salie, zilverkaars, rode klaver… maar wat maakt deze planten eigenlijk interessant? En hoe weet je wat bij jou past?

Want ‘de overgang’ is geen klacht. De ene vrouw heeft vooral last van opvliegers en nachtzweten, terwijl een ander nauwelijks opvliegers heeft maar slecht slaapt, sneller gespannen is of merkt dat haar energie en belastbaarheid veranderen. Welk kruid interessant is, hangt dus sterk af van de klachten die bij jou op de voorgrond staan.

Toch zijn er planten die juist in deze levensfase bijzonder interessant zijn. Sommige worden al heel lang als geneeskruid gebruikt, andere zijn inmiddels ook uitgebreid onderzocht. En soms komen oude kennis en modern onderzoek mooi bij elkaar.

Dit zijn vijf planten die ik er graag uitlicht.

1. Salie – het keukenkruid dat veel meer in zijn mars heeft
Salie (Salvia officinalis) staat bij veel mensen gewoon tussen de keukenkruiden. Maar achter
dat grijsgroene blaadje zit een eeuwenoude geschiedenis als geneeskrachtige plant.

Rond de overgang is salie vooral interessant bij opvliegers en veel transpireren. Inmiddels is
de plant daar ook specifiek op onderzocht. De hoeveelheid onderzoek is nog niet enorm,
maar de resultaten zijn interessant: in verschillende studies nam het aantal opvliegers af.

Wat ik mooi vind aan salie is dat het zo’n alledaagse plant lijkt. Je kunt hem gewoon in je tuin
hebben staan zonder erbij stil te staan dat planten als deze al generaties lang om heel
andere redenen worden gebruikt dan alleen om eten op smaak te brengen.

Wanneer kan salie interessant zijn?
Vooral wanneer opvliegers, nachtzweten of veel transpireren op de voorgrond staan.

Goed om te weten: een kop saliethee en een geconcentreerd extract zijn niet hetzelfde.
Salie bevat onder andere thujon; langdurig hoge doseringen zijn daarom niet verstandig. Ook
bij kruiden doen vorm en dosering ertoe.

2. Zilverkaars – niet voor niets een klassieker
Zilverkaars (Actaea racemosa, ook bekend als Cimicifuga racemosa) komt oorspronkelijk uit
Noord-Amerika en heeft een lange geschiedenis als geneeskrachtige plant. Tegenwoordig is
het een van de bekendste planten bij overgangsklachten.

En niet zonder reden. Specifieke extracten van zilverkaars zijn behoorlijk uitgebreid
onderzocht bij overgangsklachten zoals opvliegers en sterk transpireren. Daar zijn voldoende positieve gegevens uit gekomen om bepaalde extracten in Europa officieel als kruidengeneesmiddel voor deze klachten te erkennen.

Interessant is dat lange tijd werd gedacht dat zilverkaars vooral zou werken doordat de plant
een soort plantaardige oestrogeenwerking heeft. Zo eenvoudig blijkt het niet te liggen. Hoe
de plant precies werkt, is nog niet volledig opgehelderd.

Dat vind ik juist fascinerend aan geneeskrachtige planten. Soms kennen we een toepassing al
heel lang, zien we ook in modern onderzoek een effect, maar zijn we nog steeds bezig te
ontrafelen hoe de verschillende inhoudsstoffen dat effect precies tot stand brengen.

Wanneer kan zilverkaars interessant zijn?
Vooral wanneer typische overgangsklachten zoals opvliegers en sterk transpireren een
belangrijke rol spelen.

Goed om te weten: ‘zilverkaars’ op een etiket vertelt nog niet het hele verhaal. De goede
klinische onderbouwing heeft betrekking op specifieke extracten. Het ene supplement kun je
daarom niet zonder meer gelijkstellen aan het andere. Wil je zilverkaars langere tijd
gebruiken, dan is het verstandig om te laten beoordelen of dat in jouw situatie passend is.

3. Rode klaver – een gewone plant met bijzondere inhoudsstoffen
Rode klaver (Trifolium pratense) vind ik misschien wel een van de leukste planten in dit rijtje.
Je ziet hem gewoon in bermen en graslanden staan, terwijl hij stoffen bevat die rond de
overgang bijzonder interessant zijn: isoflavonen.

Isoflavonen behoren tot de fyto-oestrogenen. Dat betekent niet dat het simpelweg
‘plantaardige oestrogenen’ zijn. Isoflavonen behoren tot de fyto-oestrogenen. Ze lijken qua
structuur voldoende op ons eigen oestrogeen om zich aan oestrogeenreceptoren te kunnen
binden. Daar kunnen ze vergelijkbare oestrogeenachtige processen in gang zetten, al is hun
werking doorgaans zwakker dan die van ons eigen oestrogeen.

Juist daarom wordt al langere tijd onderzocht of rodeklaverextracten iets kunnen betekenen
bij klachten die ontstaan wanneer de eigen oestrogeenspiegels veranderen. En daar komt
steeds meer interessante kennis uit. Een recente analyse van negen klinische onderzoeken
liet bijvoorbeeld zien dat rodeklaverisoflavonen het aantal opvliegers bescheiden maar
duidelijk konden verminderen ten opzichte van placebo.

Dat vind ik toch bijzonder: een plant die je tijdens een wandeling zo voorbij zou lopen, bevat
stoffen die daadwerkelijk kunnen aangrijpen op receptoren in het menselijk lichaam.

Wanneer kan rode klaver interessant zijn?
Vooral bij opvliegers en andere vasomotorische klachten kan een gestandaardiseerd
isoflavonenextract interessant zijn.

Goed om te weten: heb je een hormoongevoelige aandoening zoals borstkanker (gehad),
begin dan niet op eigen houtje met geconcentreerde fyto-oestrogeenpreparaten. Niet omdat is aangetoond dat rode klaver gevaarlijk is, maar omdat over het gebruik van zulke preparaten in deze specifieke groep nog onvoldoende bekend is. Laat je dan adviseren door een arts of deskundig fytotherapeut.

4. Ashwagandha – wanneer niet de opvliegers het grootste probleem zijn
Ashwagandha (Withania somnifera) brengt ons in een heel andere traditie. De plant wordt al
meer dan 3000 jaar gebruikt binnen de Ayurvedische geneeskunde en geldt daar als een
rasayana: een middel dat traditioneel wordt gebruikt ter ondersteuning van onder andere
kracht, vitaliteit en herstel.

Tegenwoordig wordt ashwagandha vaak een adaptogeen genoemd. Kort gezegd gaat het
dan om planten die interessant kunnen zijn wanneer het vermogen om met langdurige
lichamelijke of psychische belasting om te gaan onder druk staat.

En juist daarom vind ik ashwagandha interessant rond de overgang.

Want niet iedere vrouw zegt: ‘Mijn grootste probleem zijn mijn opvliegers.’ Ik hoor ook
vrouwen die zeggen: ‘Ik kan gewoon veel minder hebben dan vroeger.’ Ze slapen slechter,
herstellen minder makkelijk na een drukke periode, voelen zich sneller gespannen of merken
dat hun energie veel minder stabiel is.

Juist op het gebied van stress en slaap is ashwagandha inmiddels in meerdere klinische
onderzoeken onderzocht. En er is ook specifiek onderzoek gedaan bij vrouwen in de
perimenopauze. In een onderzoek onder honderd vrouwen verbeterden na acht weken
zowel de overgangsklachten als de ervaren kwaliteit van leven sterker bij de vrouwen die
een gestandaardiseerd ashwagandha-wortelextract kregen dan bij de vrouwen die placebo
kregen.

Ik vind dat een mooi voorbeeld van hoe een eeuwenoude gebruikstraditie en modern
onderzoek elkaar kunnen ontmoeten.

Wanneer kan ashwagandha interessant zijn?
Vooral wanneer stressbelasting, vermoeidheid, slecht slapen en minder goed herstellen een
belangrijk onderdeel van het klachtenbeeld vormen.

Goed om te weten: ashwagandha is niet voor iedereen geschikt. Met name bij
schildklieraandoeningen, bepaalde auto-immuunziekten en medicijngebruik is het verstandig
eerst te laten beoordelen of deze plant bij je past.

5. Valeriaan – bekend, maar vaak verkeerd gebruikt
Valeriaan (Valeriana officinalis) kent bijna iedereen. De wortel wordt al eeuwen gebruikt bij
onrust en slaapproblemen en is waarschijnlijk een van de bekendste geneeskrachtige
planten van Europa.

Toch is er iets aan valeriaan dat veel mensen niet weten. Het is niet per se een plant waarvan je één capsule neemt op een avond dat je niet kunt slapen en vervolgens een uur later concludeert: werkt niet bij mij.

Valeriaan werkt geleidelijker. Voor bepaalde goed onderzochte extracten wordt daarom een
gebruiksduur van twee tot vier weken geadviseerd om het optimale effect te kunnen
beoordelen. Dat verandert nogal hoe je naar zo’n plant kijkt. Eén keer proberen en zeggen
dat valeriaan niets doet, zegt dus eigenlijk niet zoveel.

Ook hier zie je trouwens mooi hoe oude en nieuwe kennis naast elkaar bestaan. Valeriaan
wordt al eeuwen gebruikt bij onrust en slaapproblemen, terwijl voor bepaalde extracten
inmiddels ook voldoende klinische onderbouwing bestaat.

Wanneer kan valeriaan interessant zijn?
Wanneer inslapen, lichte nerveuze spanning en onrust vooral ’s avonds een probleem
vormen.

Goed om te weten: valeriaan kan slaperigheid veroorzaken. En ook hier geldt weer: thee,
tinctuur en verschillende extracten zijn niet automatisch hetzelfde.